E no cotián... a poesía: J. Luís Calvo

Presentamos hoxe a obra dun poeta ben coñecido por nós. Hai pouco visitou o noso centro para compartir unha tarde cos participantes no obradoiro literario organizado pola biblioteca durante o mes de febreiro. José Luís Calvo Vidal entretece vida e poesía, por iso afirma: TI ES A MIÑA ESCRITURA/O MEU POEMA É A TÚA REALIDADE. Estes versos, como o poema que ofrecemos a continuación, forman parte da súa última obra Cantos de docedume, recentemente presentada en Lugo.

(mar das Catedrais)

É o teu corpo tamén este mar.
Brúe e medra e abísmase
coa noite e repousa no día
sobre o frío do abrente.
Latexa en min como latexa o meu sangue

e asolaga ditoso a miña dor.

E no cotián... a poesía: Juan Antonio González Iglesias

A obra poética deste profesor salmantino foi recentemente publicada nun só volume que leva por título Del lado del amor: poesía reunida (1994-2009). Segundo comenta o autor no epílogo: "Hay personas que centran su vida en 'todo lo que no es amor', según la fórmula muy clara con que los definió Marguerite Yourcenar. Ahí caben el dinero, el éxito profesional, el poder, me temo que también el sexo, y hasta la relación de pareja entendida como triunfo propio." En oposición a estas persoas están algúns poetas, entre os que se conta o autor, para quen linguaxe e amor son a mesma cousa.

Esto es mi cuerpo. Aquí

coinciden el lenguaje y el amor.

La suma de las líneas

que he escrito ha dibujado

no mi rostro sino algo más humilde:

mi cuerpo. Esto que tocas es mi cuerpo.

Otro lo dijo

mejor. Esto que tocas

no es un libro, es un hombre.

Yo añado que esto que te toca ahora

es un hombre.

Soy yo, porque no hay

ni una sola sílaba que esté libre de amor,

no hay ni una sola sílaba

que no sea un centímetro

cuadrado de mi piel.

En el poema soy acariciable

no menos que en la noche, cuando tiendo

mi sueño paralelo al sueño que amo.

No mosaico, ni número, ni suma.

No sólo eso.

Esto es una entrega. Soy pequeño

y grande entre tus manos.

Ésta es mi salvación. Éste soy yo.

Este rumor del mundo es el amor.

E no cotián... a poesía: Miguel Hernández (1910-1942)

No día do centenario do nacemento de Miguel Hernández queremos deixar un breve poema do seu libro Perito en lunas (1933), pequena mostra do seu labor poético:

Copla

La cantidad de mundos

que con los ojos abres,

que cierras con los brazos.

La cantidad de mundos

que con los ojos cierras,

que con los brazos abres.

E no cotián... a poesía: Ricardo Carvalho Calero (1910-1990)

Celebramos hoxe o centenario do nacemento de Ricardo Carvalho Calero. Quizá máis coñecido polo seu labor de profesor e ensaísta, a súa obra poética é tamén extensa, contando case unha decena de libros de poesía en galego e dous en castelán. Escollemos hoxe un poema do seu libro Cantigas de amigo e outros poemas (1980-1985):

Calquer lugar é bom para morrer.

Nom se distingue o home da mulher.

A morte é neutra —das Tod— em alemám.

Género e sexo nom sempre vam da mam.

Pois umha cousa é a anatomia

e outra a gramática —falaz dicotomia.

Nom vejo a morte feminista ser.

Calquer lugar é bom para morrer.

Donas do tempo passado ou do actual,

a morte a todas trata-vos igual

que aos cavaleiros. Violenta, a história o di.

Muitas mulheres morrerom assi.

Em Rouen foi Joana d'Arco queimada;

Antoinette em Paris guilhotinada;

Em Chappaquiddick, Jo foi perecer.

Calquer lugar é bom para morrer.

Eis umha flor para o lume e o mar,

a praça, o paço ou calquer lugar

onde a mulher tenha o seu passamento.

Erga-se a rosa sobre o moimento.

Nesta matéria nom é discriminada.

Inês ferida, Mariana agarrotada,

Mary Jo sulagada, Jeanne a arder.

Calquer lugar é bom para morrer.

E no cotián... a poesía: Malena Mörling

Nada en Suecia en 1965, Malena Mörling é profesora de creatividade literaria na Universidade de Carolina do Norte Wilmington e profesora de poesía noutras institucións universitarias. Ademáis traduce a obra de poetas suecos ao inglés e recibiu múltiples premios e mencións. Publicou Ocean Avenue en 1999 e Astoria en 2006. Ofrecemos un dos poemas incluídos no primeiro libro:


ASHES

Now the person you loved
the most in your whole life
Now the body
that held you
all night in bed
Now the arms
and the hands
Now the face that slept
against yours
the breath that moved
in and out of your mouth
Now the bright eyes
the forehead
the entire body
is lighter
than the flurries
that appear
out of nowhere

E no cotián... a poesía: Sophia de Mello Breyner Andresen (1919-2004)

Neste tempo de verán, e despois dun longo tempo de inactividade na sección poética do blog, queremos traer a esta brillante autora portuguesa. A obra de Sophia de Mello é moi ampla, e resulta difícil escoller unha mostra adecuada da súa obra. Dada a época do ano na que nos atopamos, deixaremos dous poemas incluídos na antoloxía Mar.

EM TODOS OS JARDINS

Em todos os jardins hei-de florir,

Em todo beberei a lua cheia,

Quando enfim no meu fim eu possuir

Todas as praias onde o mar ondeia.

Um dia serei eu o mar e a areia,

A tudo quanto existe me hei-de unir,

E o meu sangue arrasta em cada veia

Esse abraço que um dia se há-de abrir.

Então receberei no meu desejo

Todo o fogo que habita na floresta

Conhecido por min como num beijo.

Então serei o ritmo das paisagens,

A secreta abundância dessa festa

Que eu via prometida nas imagens.

OS AMIGOS

Voltar ali onde

A verde rebentação da vaga

A espuma o nevoeiro o horizonte a praia

Guardam intacta a impetuosa

Juventude antiga –

Mas como sem os amigos

Sem a partilha o abraço a comunhão

Respirar o cheiro a alga da maresia

E colher a estrela do mar em minha mão

E no cotián... a poesía: José Saramago (1922-2010)

Non quixermos que fose coa ocasión de hoxe que lle dedicásemos a José de Sousa Saramago un lugar na nosa sección poética. Máis coñecido pola súa obra en prosa, este escritor e xornalista portugués, publicou tamén varios libros de poemas nos que amosa a súa mestría coa palabra. Déixanos hoxe, mais perdura na memoria e nos andeis a súa obra. E quizá no corazón dos máis febles se sinta con máis forza a falta deste home que, fóra de xornalísticas polémicas, abrazou na súa obra a causa do ser humano.
Ofrecemos só un poema publicado no libro Os Poemas Possíveis, e que tomamos de Jornal de Poesia, mais recomendamos vivamente a lectura da súa inxente obra, ben sexa no formato tradicional de libro, ou na versión dixital do seu blog.

Poema à boca fechada

Não direi:

Que o silêncio me sufoca e amordaça.

Calado estou, calado ficarei,

Pois que a língua que falo é de outra raça.

Palavras consumidas se acumulam,

Se represam, cisterna de águas mortas,

Ácidas mágoas em limos transformadas,

Vaza de fundo em que há raízes tortas.

Não direi:

Que nem sequer o esforço de as dizer merecem,

Palavras que não digam quanto sei

Neste retiro em que me não conhecem.

Nem só lodos se arrastam, nem só lamas,

Nem só animais bóiam, mortos, medos,

Túrgidos frutos em cachos se entrelaçam

No negro poço de onde sobem dedos.

Só direi,

Crispadamente recolhido e mudo,

Que quem se cala quando me calei

Não poderá morrer sem dizer tudo.

E no cotián... a poesía: Luís Seoane (1910-1979)

Tal día coma hoxe, hai cen anos, nacía en Buenos Aires Luís Seoane López. Fillo de emigrantes, retornou axiña a Galiza. Quizá máis coñecido pola súa obra plástica, non podemos deixar pasar o día sen unha mención á súa obra poética:

O ENTERRO DO MENDIGO

De noite e nun descampado enderredor da cova

axúntanse o lixados farrapentos mendigos

de nodosos báculos, mans sermentosas,

que facendo coro de plantos

no adro da eirexa de Santa María Salomé, pregan

polas suas desdentadas bocas de gárgolas,

en antergas verbas, tristeiras e doridas:

–¡Unha caridade pola lei dos Santos!

–¡Por tódalas santas virxens do ceo!

–¡Polas benditas almas do purgatorio, Señor!

–¡Tiven honores e fiquei moinante!

–¡Deus vos libre, miña dona, de tódalas lepras!

–¡Polo noso mal siso, señor, caímos na probeza!

Dende que se lles encurtaron os pasos polos anos

acrecentóuselles o mundo.

Sofren malos espantos, fames, coitas e fríos.

Sobor do cadavre do medicante mais vello

envolto no seu escuro sueiro de farrapos

abáixanse e chórano con bágoas verdadeiras:

O eivado que goza aiuntándose coa cega desvergoñada.

A cega desvergoñada.

O enano que lle fai cóchegas á vella piollosa.

A vella piollosa.

O toco que deixou preñada á moza tolleita.

A moza tolleita.

O ex-sacristán que roubaba o olio e a cera de sua eirexa,

e a vella que conxura á serpe no ceo.

Todos deixan caer sobor das longas barbas brancas

do mendigo morto,

nos seus pretos farrapos,

unhas froles silvestres

e a terra que bican coa sua boca sin dentes.

O que agora é o mais vello de todos

guinda sobor do morto,

en nome dos mendigos de Santa María Salomé,

unha extranxeira i extraña moeda de prata

coma unha esmola que enterrasen pra sempre.

E no cotián... a poesía: Florbela Espanca 1894-1930

Hai xa dez anos que a Unesco celebra o Día Mundial da Poesía. En palabras da directora xeral da UNESCO, Irina Bokova: "a poesía captura aquela parte da experiencia humana que é máis dificil de interpretar." Quizá por iso sexa difícil expresar, se non é poeticamente, en que consiste o oficio de poeta. Florbela Espanca, a autora portuguesa que traemos hoxe a este blog, fai unha tentativa no seguinte poema:

Ser poeta é ser mais alto, é ser maior
Do que os homens! Morder como quem beija!
É ser mendigo e dar como quem seja
Rei do Reino de Áquem e de Além Dor!

É ter de mil desejos o esplendor
E não saber sequer que se deseja!
É ter cá dentro um astro que flameja,
É ter garras e asas de condor!

É ter fome, é ter sede de Infinito!
Por elmo, as manhãs de oiro e de cetim...
É condensar o mundo num só grito!

E é amar-te, assim, perdidamente...
É seres alma, e sangue, e vida em mim
E dizê-lo cantando a toda a gente!

E no cotián... a poesía: o día como pretexto

Habitualmente utilizamos esta sección como presentación de autores, mais permitímonos hoxe utilizar o día como pretexto para falar do amor como asunto poético. Sen dúbida pode ser considerado pouco serio por algúns, mais dubidamos que outro asunto teña máis presenza na poesía que o amor, e sendo esta unha sección que inserta a poesía na vida cotiá, consideramos obrigada a referencia.
Estableceremos unha especie de diálogo literario entre Pablo Neruda e Gabriela Mistral, autores chilenos ambos, que recibiron o premio Nobel de literatura. Tivemos ocasión de presentar a poesía do primeiro xa neste blog con anterioridade. De Gabriela Mistral diremos que foi o primeiro premio Nobel de literatura que chegou a América Latina. Pablo Neruda e Gabriela Mistral coñecéronse nos anos 20 do século pasado e Pablo Neruda afirma que foi Gabriela Mistral quen lle fixo ler os autores rusos que influiron na súa obra.


Aqui te amo...

Aquí te amo.

En los oscuros pinos se desenreda el viento.

Fosforece la luna sobre las aguas errantes.

Andan días iguales persiguiéndose.

Se desciñe la niebla en danzantes figuras.

Una gaviota de plata se descuelga del ocaso.

A veces una vela. Altas, altas estrellas.

O la cruz negra de un barco.

Solo.

A veces amanezco, y hasta mi alma está húmeda.

Suena, resuena el mar lejano.

Este es un puerto.

Aquí te amo.

Aquí te amo y en vano te oculta el horizonte.

Te estoy amando aún entre estas frías cosas.

A veces van mis besos en esos barcos graves,

que corren por el mar hacia donde no llegan.

Ya me veo olvidado como estas viejas anclas.

Son más tristes los muelles cuando atraca la tarde.

Se fatiga mi vida inútilmente hambrienta.

Amo lo que no tengo. Estás tú tan distante.

Mi hastío forcejea con los lentos crepúsculos.

Pero la noche llega y comienza a cantarme.

La luna hace girar su rodaje de sueño.

Me miran con tus ojos las estrellas más grandes.

Y como yo te amo, los pinos en el viento,

quieren cantar tu nombre con sus hojas de alambre.

Vergüenza

Si tú me miras, yo me vuelvo hermosa

como la hierba a que bajó el rocío,

y desconocerán mi faz gloriosa

las altas cañas cuando baje al río.

Tengo vergüenza de mi boca triste,

de mi voz rota y mis rodillas rudas;

ahora que me miraste y que viniste,

me encontré pobre y me palpé desnuda.

Ninguna piedra en el camino hallaste

más desnuda de luz en la alborada

que esta mujer a la que levantaste,

porque oíste su canto, la mirada.

Yo callaré para que no conozcan

mi dicha los que pasan por el llano,

en el fulgor que da a mi frente tosca

en la tremolación que hay en mi mano...

Es noche y baja a la hierba el rocío;

mírame largo y habla con ternura,

¡que ya mañana al descender al río

lo que besaste llevará hermosura!

E no cotián... a poesía: Manuel María (1929-2004)

Poeta, como ningún, do seu tempo e a súa terra, Manuel María soubo cultivar todos os xéneros literarios con mestría. A súa poesía abrangue toda a temática humana desde a íntima identidade co país, de xeito que non dubidan en definilo como poeta nacional.

Poderíamos escoller miles de poemas para ler hoxe, desde os máis paisaxísticos aos máis íntimos, desde os máis combativos aos máis transcendentes, poderíamos ler quizá poemas máis académicos ou clásicos, mais había que escoller só un que levase a poesía ao día de hoxe:

O idioma é a chave
coa que abrimos o mundo:
o salouco máis feble,
o pesar máis profundo.

O idioma é a vida,
o coitelo da dor,
o murmurio do vento,
a palabra de amor.

O idioma é o tempo,
é a voz dos avós
e ese breve ronsel
que deixaremos nós.

O idioma é un herdo,
patrimonio do pobo,
maxicamente vello,
eternamente novo.

O idioma é a patria,
a esencia máis nosa,
a creación común
meirande e poderosa.

O idioma é a forza
que nos xungue e sostén.
¡Se perdemos a fala
non seremos ninguén!

O idioma é o amor,
o latexo, a verdade,
a fonte da que agroma
a máis forte irmandade.

Renunciar ao idioma
é ser mudo e morrer.
¡Precisamos a lingua
se queremos vencer!

(do seu libro As rúas do vento ceibe)

E no cotián... a poesía: T. S. Eliot (1888-1965)

Prometíamos hai unhas semanas traer a este blog a obra de T.S. Eliot, escritor estadounidense que obtivo a nacionalidade británica aos 39 anos. O motivo da promesa non era outro que a súa aparición na obra de Gioconda Belli. A obra de T. S. Eliot citada por Belli e presentada nesta anotación é o seu célebre Four Quartets. Esta obra está composta por catro poemas longos divididos en cinco seccións cada un. Cada poema leva por título un topónimo e arranca con unha descrición mais ou menos paisaxística, mais a temática común dos poemas é o tempo, desde diversos puntos de vista, e está ligado en cada poema a un dos catro elementos da antigüidade clásica (aire, terra, auga e lume). O fragmento que presentamos pertence á sección V do segundo poema: East Coker, e remata cos versos citados por Belli.

Because one has only learnt to get the better of words
For the thing one no longer has to say, or the way in which
One is no longer disposed to say it. And so each venture
Is a new beginning, a raid on the inarticulate
With shabby equipment always deteriorating
In the general mess of imprecision of feeling,
Undisciplined squads of emotion. And what is there to conquer
By strength and submission, has already been discovered
Once or twice, or several times, by men whom one cannot hope
To emulate –but there is no competition–
There is only the fight to recover what has been lost
And found and lost again and again: and now, under conditions
That seems unpropitious. But perhaps neither gain nor loss.
For us there is only the trying. The rest is not our business.

E no cotián... a poesía: Gioconda Belli

De Nicaragua chéganos a voz de Gioconda Belli. Perfecta candidata á nosa sección, pois toda a súa poesía nos fala do cotián, da vida diaria, do amor e da guerra, das relacións e do interior. Pero ademáis inserta a poesía na poesía, como no fragmento do poema que ofrecemos a continuación e que nos dá pé para tratar, quizá a semana que vén, a poesía de T.S. Eliot, poeta norteamericano que recibiu o premio Nobel de literatura o mesmo ano que naceu a autora que nos ocupa.

NIEVE Y FUEGO CON T.S. ELIOT

No sé cuántos años hace
que te leí a medianoche
a través de un walkie-talkie
los versos de los Cuatro Cuartetos de Eliot.
Estabas afuera
sentado sobre la nieve de la colina.
Mis ojos recorrían la página
deteniéndose en lo que revelaba algo
que vos o yo alguna vez hubiéramos pensado o querido pensar.
Algo que el poeta
pescando con su pluma en las aguas profundas del alma
sacara como un pez de colas y agallas blanquinegras
y blandiera sencillamente, sin aspavientos,
antes de volver a tirarlo a la noche,
al mar en silencio del libro cerrado.
[…]
La poesía continúa enunciando la absoluta verdad:
–El valor de la intención.
La lucha por recuperar lo que se ha perdido
lo que se perderá una y otra vez,
sin que, tal vez, se pierda o se gane.
La voluntad es lo que cuenta.
Lo demás no es asunto nuestro–.

E no cotián... a poesía: Xela Arias (1962-2003)

Propoñemos hoxe a poesía desta autora, nada en Lugo, mais residente en Vigo. O poema escollido pertence ao libro Darío a diario, publicado en 1996.

Nin coa mísera desculpa de che mellora-la vida
escoitarás de min xamais
unha mentira.

Se aborrezo tal estilo, a túa nobreza
—e penosa che ha ser por veces—
ampárate solidario do humano.

Guerreiro forte da envexa afasta
de ti os mesquiños de espírito,
                                           cariño

E no cotián... a poesía: David Avidán (1934-1995)

David Avidán é un poeta israelí que cultivou tamén o cine, a pintura e o xornalismo. É coñecido como o enfant terrible da literatura hebrea moderna. Durante os anos cincuenta formou parte do grupo Liqra’t (preposición que significa enfrente de, ao encontro de, contra...), grupo do que se distanciou posteriormente con unha poesía moi persoal. Quizá haxa centos de poemas mellores que o que ofrecemos hoxe, mais non puidemos resistir a tentación de publicar a súa Humilde contribución á teoría poética:

Poesía é algo

que defino que é poesía

despois de que o escribo

como poesía ou como nonpoesía

mais publico como poesía

e agora definide vós de novo queépoesía

E no cotián... a poesía: Uxío Novoneyra (1930-1999)

Sí, foi tal día coma onte, hai dez anos, Uxío Novoneyra deixábanos. E entre as cousas que nos deixaba están un montón de poemas que vale a pena ler. O que compartimos hoxe pertence ao seu primeiro libro: Os eidos (Vigo, 1955) e foi escrito nunha época de convalecencia no Courel. Na biblioteca do centro contamos con varios exemplares desta obra, así que é ben doado coñecer persoalmente a obra deste autor.

Novas verbas de door

PECHOUSE a noite riba do ucedo

i eu non vin einda a cor da miña amiga.

Agora é cando ún treme e ten medo.

ISTE desacougo! Este cousa! Esta mao xorda que tira!

Iste querer irse sin saber para onde!

AGORA o meu cor é unha chaga encendida.

Unha mao loba anda escalazándome a ferida.

ESTA door que se oi!

Iste cor meu!

Esta door que me veo ela de seu

Sin saber polo que foi!

FOI coma se caira nunha cova.

Antes era noite i era día

Agora é todo unha negrura loba.

E no cotián... a poesía: Antonio Gamoneda

Eliximos para esta semana a obra do poeta asturiano Antonio Gamoneda. Ao mesmo tempo, queremos presentar o portal a media voz, onde podemos disfrutar da lectura da poesía ou escoitar aos propios poetas recitar os seus versos. A maior parte da poesía presente no portal está escrita orixinalmente en castelán, pero tamén conta cun apartado de traducións.

Sábado:

1. El animal que llora, ése estuvo en tu alma antes de ser amarillo;

el animal que lame las heridas blancas,

ése está ciego en la misericordia;

el que duerme en la luz y es miserable,

ése agoniza en el relámpago.

La mujer cuyo corazón es azul y te alimenta sin descanso,

ésa es tu madre dentro de la ira;

la mujer que no olvida y está desnuda en el silencio,

ésa fue música en tus ojos.

Vértigo en la quietud: en los espejos entran sustancias

corporales y arden palomas. Tú dibujas juicios y tempestades

y lamentos.

Así es la luz de la vejez, así

la aparición de las heridas blancas.

* * *

2. Estoy desnudo ante el agua inmóvil. He dejado mi ropa en el

silencio de las últimas ramas.

Esto era el destino:

llegar al borde y tener miedo de la quietud del agua.

E no cotián... a poesía: Marie Ponsot

Presentamos hoxe unha autora probablemente descoñecida para a maioría dos nosos lectores. Marie Ponsot é unha escritora estadounidense de case noventa anos. Ademáis da poesía, dedicouse ao xornalismo e á tradución. Pouca xustificación require a súa presencia nesta sección poética, quizá basten os dous últimos versos do poema que vos propoñemos que leades:

Against Fierce Secrets

Only to themselves are the passionate
hot. To the objects of their passion they
are cold. What Yeats knew. They eradicate
what they notice, as the thumb hard-crams the clay
impressionable under it, to lie flat,
apt to the shape their cold-steel scribes may
cut or spurn it to. Yet they know passion
must drown to ripen sweet & give fair play
to the whole life hot passion speeds us from.

As passion's object, dig with your ampersand:
be cold & hot. The receptive earth will come
to transform the root-end that your planting hand
cut & abandoned, to new chrysanthemum.

Heartfelt thought, drop your guard, keep clear, be slow;
double your careful opposites & grow.

E no cotián... a poesía: Xavier Seoane

Esquecida xa, quizá, a rutina do verán e inmersos nesa outra rutina cotiá, non está mal que comecemos de novo a nosa serie de anotacións dedicadas á presentación da poesía. Hoxe presentamos neste blog a Xavier Seoane, poeta galego contemporáneo.
Nos parágrafos cos que comeza a súa obra presente continuo (a luz de outro horizonte) afirma: "sempre gustei das formas curtas. Da reflexión, do dietario, do aforismo." A forma perfecta para a nosa presentación da poesía. Na obra citada podemos ler por exemplo:

A creación é tan fundamental como a leña e o pan.
A creación é un vento impregnado de sentido moral.
É forza tranquila e furacán desatado.
Luva ardendo na man.
Mirada no centro da cara.
Encarnadura no soño da carne.
A creación é o soño desperto do real, a vertixe luminosa que atrapa a libélula do instante.
A creación é o que non ensinan as escolas, nin os mestres, nin os pais; nin sequera os Avós nos seus relatos.
Creación é sachar.
A creación é a consciencia de saberse apto para o soño, propicio para a viaxe, cheo de indicios, de acontecementos, de morada.
A creación é instante interminábel.
Itsmo que canta.

E no cotián... a poesía: Pablo Neruda (1904-1973)

Pouca presentación precisa Pablo Neruda, un dos mellores poetas do século XX. Mais quizá sexa necesario recordar que non foi só autor de poemas de amor (...quen non escoitou nunca un dos seus vinte poemas ou dos cen sonetos?), tamén cultivou a poesía surrealista, a poesía histórica e máis a poesía social e política.

Disfrutemos agora da lectura dun dos poemas do seu libro Residencia en la tierra.

TIRANÍA

Oh dama sin corazón, hija del cielo,
auxíliame en esta solitaria hora
con tu directa indiferencia de arma
y tu frío sentido del olvido

Un tiempo total como un océano,
una herida confusa como un nuevo ser
abarcan la tenaz raíz de mi alma
mordiendo el centro de mi seguridad.

Qué espeso latido se cimbra en mi corazón
como una ola hecha de todas las olas,
y mi desesperada cabeza se levanta
en un esfuerzo de salto y de muerte.

Hay algo enemigo temblando en mi certidumbre,
creciendo en el mismo origen de las lágrimas
como unha planta desgarradora y dura
hecha de encadenadas hojas amargas.